कुंभ विवाह
कुंभ विवाह – हिंदू परंपरेतील अर्थ व विधी
वैदिक ज्योतिष व धर्मपरंपरेनुसार कुंभ विवाह हा एक अत्यंत महत्त्वाचा दोषनिवारण विधी आहे. जन्मकुंडलीतील मंगळदोष (कुजदोष) असल्यास विवाहात विलंब, वैवाहिक कलह, विभक्तता किंवा जोडीदाराच्या आरोग्यावर परिणाम होतो असे मानले जाते. या दोषाचा परिणाम कमी करण्यासाठी किंवा पूर्णतः निवारण करण्यासाठी कुंभ विवाह शास्त्रोक्त पद्धतीने केला जातो.
“कुंभ विवाह” या शब्दाचा अर्थ
कुंभ – जलाने भरलेला कलश (देवतेचे प्रतीक)
विवाह – वैदिक पद्धतीने केलेला विवाहसंस्कार
म्हणजेच, मंगळदोषाचा परिणाम कमी करण्यासाठी प्रत्यक्ष व्यक्तीचा आधी कुंभाशी (कलशाशी) विधीपूर्वक विवाह करणे म्हणजे कुंभ विवाह होय.
ज्योतिषशास्त्रानुसार कुंभ विवाह कधी आवश्यक ठरतो?
जन्मकुंडलीत खालील स्थिती असल्यास कुंभ विवाह सुचविला जातो:
मंगळ पहिल्या, चौथ्या, सातव्या, आठव्या किंवा बाराव्या भावात असणे
तीव्र कुजदोष
विवाहात वारंवार अडथळे
साखरपुडा तुटणे
वैवाहिक आयुष्यात तणावाची शक्यता
कुंभ विवाह करण्याची कारणे
(शास्त्र व ज्योतिषानुसार)
मंगळदोष शांतीसाठी
विवाहातील विलंब टाळण्यासाठी
वैवाहिक आयुष्यातील अडचणी दूर करण्यासाठी
भावी जोडीदारावर येणारा दोष टाळण्यासाठी
सुखी व स्थिर वैवाहिक जीवनासाठी
कुंभ विवाहाची सामान्य लक्षणे / परिणाम
कुंभ विवाह आवश्यक असलेल्या व्यक्तीमध्ये पुढील समस्या दिसून येतात:
विवाह ठरूनही सतत अडथळे
नातेसंबंधांमध्ये तणाव
मानसिक अस्वस्थता
कुंडली जुळवताना अडचणी
कुटुंबातील चिंता व दबाव
कुंभ विवाह विधीचा उद्देश
हा विधी पुढील हेतूंनी केला जातो:
मंगळदोषाचा प्रभाव शांत करणे
विवाहातील अडथळे दूर करणे
वैवाहिक सुख व स्थैर्य प्राप्त करणे
ग्रहांचा अनुकूल परिणाम मिळवणे
भविष्यातील वैवाहिक दोष टाळणे
कुंभ विवाह कधी केला जातो?
शुभ काळ:
शुभ विवाह मुहूर्त
गुरुवार किंवा सोमवार
पौर्णिमा
अमावस्या (पंडितांच्या सल्ल्याने)
विवाह ठरण्यापूर्वी
सकाळी शुभमुहूर्तावर कुंभ विवाह करणे श्रेष्ठ मानले जाते.
कुंभ विवाह – विधी क्रम (संक्षिप्त)
हा विधी अनुभवी पंडितांकडून शास्त्रोक्त पद्धतीने केला जातो.
संकल्प - यजमान नाव, गोत्र व जन्मतपशील सांगून विधीचा संकल्प करतो.
कलश (कुंभ) स्थापना - पवित्र जल, गंगाजल, औषधी द्रव्यांसह कुंभ स्थापन.
देवता व ग्रह पूजन - गणेश, नवग्रह व मंगळदेव पूजन.
कुंभाशी विवाह विधी - मंत्रोच्चारांसह प्रतीकात्मक विवाह.
मंगळदोष शांती मंत्रपठण - मंगळसूक्त व वैदिक मंत्र.
होम / हवन - मंगळ शांतीसाठी हवन.
दान व दक्षिणा - गौदान, अन्नदान, वस्त्रदान, जलदान, दीपदान, सुवर्णदान, रौप्यदान, ब्राह्मणभोजन, शिधादक्षिणा, वस्त्रपत्र, किंवा दक्षिणा दान केली जाते.
आशीर्वाद व समाप्ती - आशीर्वाद व प्रसाद वितरण.
कुंभ विवाहासाठी प्रसिद्ध स्थळे
पंचवटी, रामकुंड - नाशिक (महाराष्ट्र)
कुंभ विवाहात पठण होणारे मंत्र
मंगळसूक्त
नवग्रह मंत्र
विवाहसूक्त
महामृत्युंजय मंत्र
कुंभ विवाह विधीचे लाभ
मंगळदोषाचा प्रभाव कमी होतो
विवाहातील अडथळे दूर होतात
वैवाहिक जीवनात स्थैर्य येते
मानसिक तणाव कमी होतो
ग्रहांचा अनुकूल प्रभाव प्राप्त होतो
आध्यात्मिक महत्त्व
कुंभ विवाह विधी ग्रहदोष शांती व कर्मसंतुलनाचे प्रतीक आहे.
हा विधी केल्याने विवाहपूर्व अडथळे दूर होऊन सुखी, स्थिर व समाधानी वैवाहिक जीवनाचा मार्ग प्रशस्त होतो.
इतर पूजा:
नाशिक येथील पूजा:
त्र्यंबकेश्वर येथील पूजा:
